March 20, 2009

Dijkdorpen

Dijkdorpen zijn in Zuid-Holland te vinden langs rivierdijken en voormalige zeedijken. In het laaggelegen landschap waren de dijken, na hun aanleg in de Middeleeuwen, de hoogste en dus veiligste vestigingsplaatsen. De groei van de nederzettingen vond plaats langs de dijk, daardoor zijn het vaak heel langgerekte dorpen. Hun vorm werd bepaald door het loop van de dijk: de een slingerend, de ander juist rechtlijnig.

Er zijn drie type dijkdorpen of -nederzettingen:

1. Dijkdorpen langs rivierdijken

De hooggelegen dijken langs de rivieren bleken goede uitvalsplekken om het venige achterland te ontginnen. Vanaf de dijkwoning werd het veen ontgonnen in lange smalle stroken. De dijkwoningen zijn samen een lang lint. Deze lintbebouwing komt met name voor in het rivierenland van West-Nederland, zoals langs de Lek. In het zeekleilandschap van Zuidwest Nederland komen andere soorten dijkdorpen voor.

2. Dijkdorpen langs voormalige zeedijken

Dijkdorpen op zeeklei ontstonden meestal spontaan en vertonen een uiterst eenvoudige, lineaire plattegrond. De dorpen zijn doorgaans gebouwd langs de binnenkant van een zeedijk, maar dit kan ook een kanaal- of polderdijk zijn. Na aandijking van een nieuwe polder was, omdat de oude zeedijk niet langer het water diende tegen te houden, uitbreiding van het dorp mogelijk aan de buitenkant van de oude zeedijk. De dijken zelf werden hierdoor niet langer versterkt en verhoogd, waardoor er veel meer van de oorspronkelijke bebouwing bewaard bleef dan langs de dijken van de grote rivieren.

Vaak ontbreekt in een dijkdorp de dorpskern en kwam er enkel een kerk als het inwonersaantal groot genoeg was. Het dijkdorp kan uitgroeien tot een voorstraatdorp.

Tot dit type dijkdorpen op eiland IJsselmonde worden gerekend: Zwijndrecht, Achter-Lindt, Kleine-Lindt, Heerjansdam, Wevershoek, Zwaantje, Hendrik-Ido-Ambacht, Slikkerveer, Ridderkerk (deels), Bolnes, Barendrecht, Carnisse, Rhoon, Pernis (deels).

3. Polderlinten langs boezemdijken

Polderlinten zijn ontstaan langs een ontginningsbasis: veenriviertjes, wegen of weteringen.Van oorsprong betreft het, op enige afstand van elkaar gelegen, boerderijen op de kop van de strookvormige kavels. Polderlinten zijn vooral te vinden in veenweidegebieden en dus nauwelijks op eiland IJsselmonde, behalve op een enkele plek tussen Zwijndrecht en Hendrik-Ido-Ambacht.

Bronnen, noten en referenties

  • Cultuur Historische Atlas Zuid Holland
  • Monumenten Atlas van Nederland, drs. Arthur Steegh, 1985

more from similar articles: